La formo de la horoj

Malgranda laŭdo de la daŭro

Estas certa horo, fine de aŭgusto, kiam la lumo kuŝas sur la murojn kvazaŭ ĝi pripensas. Ĝi ne plu estas la alta suno de la mateno, nek la varma oro de la vespero: ĝi estas tiu suspenda duonposttagmezo, kiun ni en sudo nomas kontrohoro, kiam la stratoj malpleniĝas kaj la vilaĝo ŝajnas esti konsentinta malrapidiĝi ĉiuj kune.

En ĉi tiu intervalo mi sidas sur la balkono kun glaso de mandellaktaĵo kaj rigardas la tempon pasi. Mi uzas la malĝustan verbon: la tempo ne pasas, ĝi venas. Ĝi alvenas, haltas momenton por ke oni rigardu ĝin, poste daŭrigas. Mi estas tiu, kiu lasas ĝin iri.

Mi legis ion ie — eble ĝi estis intervjuo kun rusa komponisto, eble ĝi estis sonĝo — ke ĉiu ago farita kun atento ŝanĝas la daŭron. Du minutoj pasigitaj zorge versante kafon ne estas la samaj du minutoj pasigitaj atendante semaforon. La tempo havas konsiston: foje ĝi estas malglata, foje glata, foje ĝi estas tiel malrapida ke ĝi ŝajnas mielo gutanta de kulero.

Mi demandiĝas ĉu eblas desegni ĝin. Ne haltigi ĝin — tion faras la fotistoj, kaj ili pagas la prezon — sed formi ĝin, kiel oni formas la lignon. Preni ajnan horon kaj labori ĝin ĝis ĝi havas la formon, kiun ni volas.

Mi pensas pri silentaj laborejoj, apartigitaj laboratorioj kie la maŝinoj lernas moviĝi kun la gracio de kaligrafo. Movado ripetita kun la pacienco de tiu, kiu neniam hastas: aŭtomatisme, certe, sed ne malpli bela pro tio. Ankaŭ, eble pli bela, ĉar ĝi neniam laciĝas. Spertulo artizano trakas perfektan kurvon; artizano, kiu instruas tiun kurvon al mekanismo, igas ĝin traki mille fojojn, dekmile fojojn, identa, kaj ĉiu fojo ŝajnas la unua.

Tio, mi kredas, estas la plej subtila revo: ke la beleco povu ripetiĝi sen perdiĝi. Ke eleganta ago, komprenita, fariĝu eterna.

La antikvaj filozofoj diris, ke la pigro estas patro de kontemplado. Hodiaŭ la pigro timigas nin, ni plenigas ĝin per sciigoj kiel cisterno, kiu likas de la fundo. Sed ekzistas alia ebleco, malpli konata kaj pli edukita: lasi, ke la aferoj ĉirkaŭ ni okupuĝu sin pri fluado, dum ni restas nemoveblaj por rigardi.

Ĉio, kio estas bela, malrapidigas tiun, kiu observas ĝin. Fresko, bone skribita frazo, la profilo de boateto revenanta al la haveno kontre la lumon. Ili estas mekanismoj por forpreni de ni la tempon, peco po peco, sen ke ni rimarku.

Finiĝas la horo de la kontraŭhoro. El la strato leviĝas la odoro de la vespermanĝo de iu alia, la persienoj rekomas bati, la lumo moviĝas je duonmetro sur la muro. Mi rigardas la malplenan glason kaj rimarkas, ke mi ne faris ion utilan dum du horoj. Mi ankaŭ rimarkas, ke mi neniam estis tiel ripoza.

Eble la sonĝoj ne servas por forkuri de la tempo. Ili servas por instrui al ni, ke la tempo, se oni havas paciencon, lasas sin formi.